Uitleg Markemodel in vier minuten

Voor iedereen die in elk gebied in Nederland, of daarbuiten, aan de slag wil met integrale doelsturing. Het Markemodel is namelijk ontworpen als universele blauwdruk voor gebiedsgerichte verduurzaming van de landbouw. Of het nu gaat om een al bestaand regionaal collectief, dat graag verdere stappen wil zetten. Of een gebied waarin nog geen gezamenlijk initiatief bestaat om samen te komen tot verdere verduurzaming. Iedereen kan direct aan de slag met dit bewezen sturingsmodel. Heb je interesse? Stuur dan een mail naar info@dmgelderland.nl en wij helpen je verder. Zodat ook jij aan de slag kunt met dit bewezen sturingsmodel!

Doelsturing is een belangrijk instrument binnen het Markemodel. Maar het is geen doelsturingsmodel. De systematiek – gebaseerd op de dialoog tussen de boeren, verenigd in de Boerenraad, en de publieke (eisende) en private (vragende) partijen verenigd in de Markeraad – is bedoeld om als gebiedspartijen samen te bepalen wat de doelen/opgaven zijn in het gebied. Om die vervolgens te vertalen in KPI’s met streefwaarden, die in de tijd langzaam aangescherpt worden. Waarmee boeren aan de slag kunnen en elk op hun eigen manier kunnen voldoen aan die doelen waar ze zelf ook achterstaan.

Doelsturing Melkveehouderij Gelderland (afgekort DMG) is het vervolg op de GLB-pilot van het Markemodel in 2022 – 2024 in twee gebieden: Winterswijk en ’t Klooster. Dat bleek zo succesvol dat is afgesproken dit verder uit te rollen in Gelderland onder de naam Doelsturing Melkveehouderij Gelderland. Op maandag 23 maart 2026 vond de Dealdialoog plaats, waarna DMG formeel van start is gegaan. Zie verder op deze site: Uitrol Gelderland

Het vaststellen van gebiedsdoelen, uitgedrukt in streefwaarden per KPI, begint met het doen van een nulmeting. Deze wordt gedaan aan de hand van de  kringloopwijzers van alle deelnemende melkveehouders in een bepaald jaar (of het gemiddelde van een aantal jaren). Op deze manier wordt per KPI een startwaarde vastgesteld, zeg maar het beginpunt. Nu is het de bedoeling een duurzame beweging te creëren. Dus naarmate een melkveehouder hoger scoort dan de startwaarde, krijgt hij meer punten. En uiteindelijk is het aantal punten bepalend voor de beloning die hij krijgt. Aan het eind van elk jaar wordt het net opgehaald en worden de KPI-scores van alle individuele deelnemers bepaald. Daarna kan worden bepaald of de streefwaarde, die is vastgesteld voor dat jaar, is gerealiseerd. Als dat zo is, zijn de doelen voor dat jaar gehaald. Het kan dus zo zijn dat de score van een aantal KPI’s hoger is dan de streefwaarde, gelijk is aan de streefwaarde of dat de streefwaarde niet wordt gehaald. Uiteindelijk gaat het erom dat vanuit de integrale aanpak, stapsgewijs de doelen worden gerealiseerd en er geborgd en onderbouwt duurzaamheidsstappen worden gezet.

Bijgaand Rekenvoorbeeld beloning van de beloningssystematiek geldend in de regio Winterswijk, een van de vijf gebieden binnen Doelsturing Melkveehouderij Gelderland, maakt dit mooi duidelijk. In het blok ‘Boer X’ staan de scores op de 11 KPI’s gerealiseerd in 2026. In de eerste kolom staat de score in de eenheid die de kringloopwijzer hanteert. Bij de KPI broeikasgassen realiseerde boer X in 2026 een score van 750 gram. Nu wordt elke KPI-score omgerekend in een aantal punten op de schaal van 1 – 5. In het laatste blok, ‘Drempelwaarden kpi-scores voor punten’ staan de drempelwaarden die gelden voor 2026. Bij een broeikasgassen-score gelijk of lager dan 743 gram, krijgt de boer 5 punten. Een score tussen de 743 en 765 is goed voor 4 punten, enzovoort. Voor de broeikasgasscore van 750 gram krijgt boer X dus 4 punten, zoals te zien in de 2^e kolom van het blok ‘Boer X’. In de 3^e  kolom staat de wegingsfactor zoals die geldt voor de betreffende KPI. Dat is ingesteld omdat in bijvoorbeeld waterwingebied de water-KPI’s zwaarder wegen dan in een ander gebied. In dit voorbeeld geldt voor de KPI broeikasgassen een wegingsfactor van 1. Waardoor het uiteindelijke aantal punten voor deze KPI uit komt op 4. Alle 11 KPI’s opgeteld komt Boer X uit op totaal 24 punten. Nu geldt een beloningsvrije voet van 22 punten. Die is ingesteld omdat de waarde van de nulmeting, het startpunt zeg maar (zie voorgaande vraag), staat voor 2 punten per KPI. Bij totaal 11 KPI’s is dat dus 22 punten. Pas bij een totaalscore daarboven heeft Boer X duurzaamheidsstappen gezet ten opzichte van het startpunt, waarvoor hij beloond wordt. In dit voorbeeld resteert dan een beloning van 2 punten per ha. Vermenigvuldigd met het aantal hectares (hier 75 ha), betekent dat een totaal van 150 beloningspunten. Op deze manier kan een boer maximaal €9500 per jaar ontvangen. Waarbij hij of zij sowieso een deelname vergoeding krijgt van €500 per jaar. Het beloningsbedrag valt onder de de-minimis regeling van de EU, waardoor het niet wordt aangemerkt als staatssteun. Rekenvoorbeeld beloningssystematiek 2026

Dat kan: het is uiteindelijk aan de Boerenraad en de Markeraad om dat samen af te spreken. Dat is bijvoorbeeld de wens van de drie waterschappen in Doelsturing Melkveehouderij Gelderland. Zie het verhaal van Ton Drostvan Waterschap Rivierenland of dat van Ellen Besseling van waterschap Rijn en IJssel.

In het coalitieakkoord van de huidige minderheidsregering staat dit:

De rijksoverheid stelt een duidelijke, landelijke aanpak voor en reductiedoelen voor stikstof, CO2 en water. In een gebiedsgerichte aanpak worden, in overleg met de provincies, specifieke doelen per gebied vastgesteld, en zodra dat mogelijk is ook per bedrijf. Door deze doelsturing krijgt elke boer duidelijkheid over hoeveel het bedrijf mag uitstoten en komt zo zelf aan het stuur.

In het debat over de regeringsverklaring donderdag 12 maart 2026 verklaarde premier Rob Jetten dat hij ‘zo snel mogelijk terug wil naar de gebiedsgerichte aanpak. En dat zal betekenen dat je soms rondom bijvoorbeeld de Veluwe iets anders gaat doen dan wat je in het noorden van het land doet. We moeten voorkomen dat we eindeloos in abstracte en generieke discussies blijven hangen of eindeloos over percentages blijven discussiëren’, zo vervolgde Jetten. ‘We moeten zo snel mogelijk naar heel gerichte maatregelen, met als doel een goede instandhouding van de natuur en helderheid voor de agrarische sector die in die regio werkzaam is.’

Bovendien ligt er een motie Holman-Vedder uit de vorige kabinetsperiode, door een Kamermeerderheid aangenomen, die de regering oproept het Markemodel als sturingsmodel op te schalen. Op de dag van de dealdialoog Doelsturing Melkveehouderij Gelderland (23 maart 2026), is op het erf van DMG Boerenraadslid William Nillisen in Groesbeek een Manifest overhandigd aan LVVN-minister Jaimi van Essen. Onder de titel ‘Aan de slag! De transitie in de landbouw versnellen vanuit draagvlak en vakmanschap’, werd daarin een beroep gedaan op de regering samen met het Markemodel te werken aan een aanzienlijke versnelling op het terrein van doelsturing.